CHẤM VÀ TRẢ BÀI LÀM VĂN THEO QUY TRÌNH KHOA HỌC ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY- HỌC
MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Môn Ngữ Văn ở trường Trung học phổ thông (THPT) bao gồm ba phân môn: Đọc Văn, Tiếng Việt và Làm Văn. Mỗi phân môn đều có nhiệm vụ riêng nhưng liên quan chặt chẽ với nhau và có tầm quan trọng như nhau trong việc nâng cao năng lực học Văn của học sinh. Vì thế, muốn nâng cao chất lượng dạy - học môn Ngữ Văn ở trường THPT cần phải nâng cao chất lượng dạy - học từng phân môn một cách đồng bộ. Tuy nhiên việc dạy - học môn Ngữ Văn ở nhiều trường lại đang diễn ra tình trạng cả người dạy lẫn người học đều dành sự ưu ái nhiều hơn cho hai phân môn Đọc Văn và Tiếng Việt. Phân môn Làm Văn, vì thế trở thành mảnh đất hiu hắt nhất trong lãnh thổ môn Ngữ Văn. Theo đó, hiệu quả của việc dạy-học phân môn này không cao.
Đối với phân môn Làm Văn, việc dạy - học không dừng lại ở các kiến thức lý thuyết như các bước làm một bài văn, cấu trúc một bài làm văn, cách thức làm các kiểu bài văn khác nhau,…Nó đòi hỏi học sinh phải thực hành bằng cách viết các bài văn. Bài làm văn chính là sản phẩm phản ánh tương đối đầy đủ và trung thực năng lực cũng như kết quả học Văn của học sinh. Sản phẩm này cho chúng ta biết các em đã lĩnh hội và vận dụng được đến mức độ nào các kiến thức của cả ba phân môn Làm Văn, Đọc Văn và Tiếng Việt. Chính vì thế việc chấm và trả bài làm văn của học sinh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá và nâng cao chất lượng môn học. Chấm và trả bài không được phép dừng lại ở mục tiêu đánh giá và thông báo kết quả học tập môn Ngữ Văn của các em bằng điểm số. Nó phải hướng tới những mục tiêu cao hơn là giúp các em tự đánh giá, tự nâng cao năng lực viết bài, năng lực học Văn của bản thân theo hướng phát huy tư duy độc lập, sáng tạo và tính chủ động, tích cực của học sinh. Nhưng chấm và trả bài Làm Văn như thế nào để nó thực sự phát huy tác dụng trong việc nâng cao chất lượng day - học môn Ngữ Văn ở các nhà trường là việc làm không dễ dàng.
Thực tế chấm, trả bài làm văn ở các trường THPT như thế nào? Trong việc dạy phân môn Làm Văn, có những giáo viên đã bỏ qua hoặc không sử dụng đến những tiết trả bài, rất nhiều giáo viên khác thực hiện việc chấm, trả bài qua loa, đại khái, làm cho có, cho tròn nhiệm vụ,… Cá biệt, có những giáo viên không biết phải thiết kế một giáo án trả bài hoặc tiến hành một giờ trả bài làm văn như thế nào cho hợp lý và hiệu quả? Tình trạng đó kéo dài làm mất dần tác dụng của giờ trả bài, làm cho việc dạy- học phân môn Làm Văn trở nên nặng nề và chất lượng, hiệu quả dạy-học không cao. Vì thế, trong số rất nhiều giải pháp cần thực hiện để nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ Văn ở các trường THPT, không thể không áp dụng quy trình chấm và trả bài một cách khoa học và thống nhất trong tất cả các giáo viên dạy Văn. Đó là lý do thúc đẩy chúng tôi thực hiện chuyên đề này.

II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở thực hiện đề tài
Trong các giáo trình phương pháp dạy học môn Ngữ Văn như Phương pháp dạy học Tiếng Việt do nhóm tác giả Lê A, Nguyễn Quang Ninh, Bùi Minh Toán chủ biên; Phương pháp dạy học Văn do nhóm tác giả Phan Trọng Luận, Trương Dĩnh, Nguyễn Thanh Hùng, Trần Thế Phiệt biên soạn, một số định hướng về việc trả bài Làm văn đã được nêu ra. Nhưng đó mới chỉ là những định hướng có tính chất gợi mở. Trong một số bài viết khác, việc chấm – trả bài cũng được nhiều tác giả quan tâm, giới thiệu một số kinh nghiệm (Để dạy tốt một tiết trả bài làm văn- Trương Văn Hà, Một cách hướng dẫn HS lớp 12 nhận diện và chữa lối sai trong bài Tập làm văn- Hà Thị Quyến,…). Nhìn chung việc xây dựng các bước đi trong việc chấm - trả bài chưa thống nhất. Trong khi đó, việc chấm - trả bài muốn đạt hiệu quả cao cần tuân thủ một quy trình khoa học, cụ thể và thiết thực.
Trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ Văn do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, phân môn Làm Văn được học đều từ chương trình lớp 10 đến lớp 12 và được xây dựng trong mối quan hệ hữu cơ với các phân môn Đọc Văn, Tiếng Việt theo quan điểm tích hợp. Nội dung chương trình Làm Văn gồm